(Sorbus aucuparia)
Fam. Rosaceae
Frans: Sorbier-des-oiseleurs,
Duits: Vogelbeerbaum,
Engels: rowan
(ook bekend als heksenhout).
Rune: Luis

Symboliek

Geassocieerde begrippen: een nieuwe levenscyclus, het maken van een keuze, een energieke, optimistische sfeer. Roekeloosheid en impulsieve handelingen, verspilling en gebrek aan daadkracht.
De lijsterbes wordt ook geassocieerd met draken, die verbonden zijn met nieuw leven. Daarmee is deze periode verbonden met de komst van het nieuwe leven: Imbolc.

Goden: Thor en Donar
Godinnen: Nimuë en Bride
Machtsdieren: hert, de groene draak
Tarot: De zot

Botanie
Lijsterbes is zoveel als de verzamelnaam voor een groot aantal bomen die tot dezelfde familie worden gerekend.
In onze streken komen ongeveer 18 soorten voor. De Sorbus domestica (peervormige lijsterbes) is een inheemse soort, de Sorbus vilmorinii is afkomstig uit China en de Sorbus commixta heeft Japan als origine. De Sorbus meinichii komt enkel in het noorden van Noorwegen voor.
Verschillende bomen van het geslacht Sorbus worden niet lijsterbes maar Meelbes (Sorbus aria) en Elsbes (Sorbus torminalis) genoemd.
Ik bespreek hier de in Nederland algemeen voorkomende Sorbus aucuparia.
Aucuparia ("een vogel vangen") verwijst naar de vogellokkende eigenschappen van de boom die vooral te maken heeft met de bessen. De naam Lijsterbes is wat misleidend. Alsof het vooral lijsters zijn die dol zijn op de bessen. In de nazomer kan het echter gebeuren dat een grote zwerm spreeuwen neerstrijkt op een Lijsterbes met rijpe bessen. In enkele minuten kan de boom geheel zijn leeg gevreten. Vogels zijn dan ook de verspreiders van het zaad.

Lijsterbessen zijn middelhoge bomen die ongeveer 12 hoog kunnen worden. Door de verspreiding door vogels kun je een Lijsterbes aantreffen op de vreemdste plaatsen. Niet zelden groeien jonge lijsterbessen in dakgoten, op bomen en muren. De meest natuurlijke standplaats is in bossen en voornamelijk aan de randen daarvan. De bodem hoeft niet rijk te zijn aan voedingstoffen, echter wel iets vochtig. De bloei begint eind mei, begin juni, de bloemen staan in een soort schermen en zijn geelwit van kleur. De bloemen worden, zoals bij veel andere schermvormige bloeiwijzen, door verschillende soorten insecten bezocht. De geur is weeïg en onaangenaam. De bloempjes afzonderlijk zijn vijftallig, de vrucht behoort tot de soort waar ook de appels toe behoren. De vruchtjes worden oranje-rood van kleur als ze rijp zijn. De bes is niet giftig en is zuur van smaak.

De bladeren zijn samengesteld, opgebouwd uit 4 tot 7 paren met 1 eindblad. De bovenkant van het blad is heldergroen,terwijl de onderkant een licht grijze gloed heeft.
De bladrand is licht getand en de tandingen staan iets voorover. De bladstand is verspreid.
Bomen als de Es en de Vlier hebben een blad dat sterk lijkt op dat van de Lijsterbes. De twijgen zijn bruin van kleur en hebben duidelijke uiteinden die iets lichter van kleur zijn. De knoppen zijn ongeveer 1 cm groot, zijn lichtbehaard en hebben een bruine tot zwarte kleur.
De stam en dikkere takken zijn glad lichtgrijs van kleur met grote opvallende poriën. De boom heeft duidelijke opgaande takken die een losse kroon vormen. Door de vele bessen in het najaar kunnen de takken gaan hangen. Het zal voor de boom dan ook een verademing zijn als de spreeuwen uiteindelijk langs komen.

Gebruik

Geneeskracht

• werkzame bestanddelen
  

• Toepassingen
  

• Bessen
  

• Blad
  

• Bloesem
  

voeding, brandbaarheid en ander practisch gebruik

In de Noordelijke landen eet men de bessen rauw, nadat de vorst er over is gegaan. In Zuid-Duitsland bereid men er likeur van en ook dienen ze wel eens bij de azijnbereiding, dit vanwege het hoge zuurgehalte.

De geroosterde bessen leveren een uitstekend koffiesurrogaat op, lekkerder dan chicorei.

Een aangename hoestsiroop, waarvan men limonade maken kan, verkrijgt men door 2 pond gezeefd lijsterbessensap met 350 tot 450 gr suiker op te koken.

Het hout is hard en wordt gebruikt voor het maken van gereedschap (duimstokken), instrumenten, deurposten en in de scheepsbouw.

De boom was bij de Germanen gewijd aan de god Donar, en werd op de 1e plaats gezien als een bron voor de genezing van vee. Bij de Kelten was het een bijzondere boom voor de druïden, gewijd aan de godin Bride. Hij wordt veel aangetroffen bij steencirkels.
De centrale kwaliteit is die van bescherming tegen betoveringen en gevaar. Men maakte lijsterbesstokken waarin runen werden gegraveerd.
Kruisen gemaakt van 2 lijsterbestakjes omwonden met rode draad werden boven de deuren en ramen van het huis en bij dieren gehangen om ongewenste bezoekers te weren en te beschermen tegen het kwaad.
De bessen hebben een klein pentagram, het eeuwenoude symbool van bescherming.
Het is een magische boom die gebruikt wordt voor staven, roeden, stukje hout in gelukbrengende amuletten, ook tegen bliksmen en noodweer.

De god Thor werd van de verdrinkingsdood gered door zich vast te houden aan een tak van de lijsterbes.
Een gevorkte tak kan helpen bij het vinden van water en grotten.Ook als orakelboom bekend. Geeft voorkennis, ook wanneer gebruikt als wierook.

De kleur rood van de bessen wordt in verband gebracht met de godin, de bevruchte en vruchtdragende aarde, dood en wedergeboorte.

Terug