Familie: napjesdragers

Latijnse naam: Quercus

Engels: Oak

Frans: Chêvre

Duits: Eiche

Rune: Duir

 

Symboliek

 

Botanie

 

De boom bloeit heel laat, sommige soorten inderdaad met midzomer.

Het is een stevige loofboom met gegroefde, bruin grijze bast en twijgen. De bladeren (4 -11 cm) staan verspreid, zijn kort gesteeld en langwerpig, omgekeerd eirond uit een hartvormige voet, meestal handvormig gelobd Er zijn twee belangrijke soorten die inlands zijn: de zomereik en de wintereik.

Zomereik (Q. Robur, chêne rouvre, common oak, stiel eiche) wordt 45 m hoog, de wintereik (Q Petraea, chêne noir, durmast oak, traubeneiche) heeft bladeren die altijd gesteeld zijn en aan de onderzijde bedekt zijn met haren aan beide zijden van het middennerf, zonder kleine voetlobben.

De bloemen zijn van verschillend geslacht en hebben hun eigen bloeiwijze: de mannelijke bloemen in hangende katjes van 2 - 4.5 cm, met 6 tot 8 meeldraden en 4 tot 7 lobben, de vrouwelijke met 1 tot 5 in aren staande bloemen.

De vruchten zijn alleenstaande noten (eikels) tot 4 cm groot, aan de voet omgeven door een omhulsel dat bedekt is met overlappende schubben.

Er zijn een aantal soorten waarbij de bladeren altijd groen en leerachtig blijven en daarmee doen denken aan de hulst.

Het hout van Quercus Robur is donkerbruin, zwaar en mooi getekend.

In het open veld  heeft de boom een koepelvormige kroon met 30 meter uitstaande takken. In het bos heeft hij een hoge, rechtopgaande stam, met omhooggroeiende zijtakken.

 

 

Gebruik

 

Geneeskracht

 

·         werkzame bestanddelen

 

zaad, vers blad, gedroogde bast van 5 tot 12 jaar oude takken en gallen.

Bevat veel tannine of looistof en bitterstoffen.

De looistof  bevindt zich vooral in de eikels, het zaad en de bast.

 

Verzamelen van de bast in de lente, twijgen en takken die niet verkurkt zijn, d.w.z. takken van circa 6 cm. doorsnee. Als er mos (jonge korstmossen opzitten vermindert dat de waarde.)

 

·         Toepassingen

 

"Alles wat aan de eikenboom zit, schors, blad, en eikels, heeft een kracht en een aard die samentrekt." (Tabernaemontamus).

 

De algemene werking is dus: samentrekkend en bloedstelpend.

 

 

2 á 3 maal daags vervangen (doorlatend houden)

 

Meng de eikenschors met kamille en ogentroost in de verhouding 20 -20 -10.

2 flinke eetlepels overgieten met een kwart liter water, langzaam verhitten tot kookpunt, 3 minuten laten doorkomen, afzeven en afkoelen.

Een gorgeldrank of mondspoelmiddel tegen mond- en keelontstekingen en ontstoken tandvlees.

 

Een irrigeermiddel tegen vaginale ontstekingen en menstruatiebloed.

 

In de homeopathie wordt een extract van verse bast gebruikt tegen milt en galblaasstoornissen.

 

Het is een vermaard middel tegen alcoholisme.

 

Een thee van 10 gram schors op kwart liter water, 15 minuten koken, 3 á 5 minuten door laten koken. 1 kop per dag drinken om bloedingen te stillen, het hart te sterken, bij diarree, overmatige menstruatie, onvrijwillig plassen, blaaskatar, katar van de luchtpijp, slijmvloeiingen en koude koorts.

 

Eikelcacao tegen diarree.

 

Het kookwater is desinfecterend

 

Voeding, brandbaarheid en ander praktisch gebruik

 

De schors wordt gebruikt bij het looien van leer.

Eikels als koffiesurrogaat: eikels pellen, in kleine stukjes snijden, eventueel roosteren en laten trekken in kokend water (samen met wortel van paardebloem en cichorei)

Van de binnenkant van de schors kan bindmateriaal gemaakt worden.

Jonge scheuten en bast voor manden.

Het is geliefd timmerhout, vooral voor meubels.

Ook voor roken van ham, bereiden van whisky sherry, gerookte zoute haring en zalm.

Als brandhout liefst oud en droog hout gebruiken, het ruikt scherp en aardachtig.

Van de zogenaamde galappels kan inkt gemaakt worden. (de gallen bevatten 17% looizuur die zorgt dat de inkt fixeert en niet vervaagt).

Een oud engels recept:

12 pond galappels, 5 pond gestampte gom, 5 pond ijzersulfaat, 60 l regenwater en iedere dag koken tot de kleur goed is.

 

Geloof in de uitstraling en kracht leidde ertoe dat een warme plank op een pijnlijke plek gebruikt werd bij koliek of buikpijn. Jichtige en reumatische personen maakten bedevaartochten naar heilige eikenbossen, omdat de nabijheid van de bomen verlichting van de pijn zou geven.

 

Magisch gebruik, mythen en legenden

 

Boom die vroeger heel oud werd, er schijnt in Erle in Münsterland een eik te zijn van 1400 jaar, tegenwoordig is een eik van 100 jaar al een bijzonderheid. Bekende eiken zijn de Robin Hood eik in Sherwood Forest en de Herne Eik in Windsor Park (en de dikke boom bij Roden niet te vergeten!)

 

De eik is de heilige boom van Germanen en Hellenen. De eik van Zeus stond in het Dodonawoud, het ruisen van de takkenwas zijn stem.

De kiel van het schip van de Argonauten is gemaakt van eik, hij waarschuwde de opvarenden tegen alle naderende gevaar. Later werd ditzelfde idee door de Vikingen gebruikt die in het boegbeeld de boomgeest afbeeldden.

Overwinnaars in de strijd kregen een krans van eikenloof, want ze hadden gestreden voor het heil van de stam en ter ere van de stamgod die woonde in een eikenboom.

In het oude testament lezen we hoe Abraham woonde bij de heilige eikenboom van Mamre, wat een offerplaats was.

 

In het sprookje van Hans en Grietje woont Grootmoeder in een hutje onder eikenbomen, binnen een notenhaag.

Eik in allerlei culturen een belangrijke boom, wat je ook kunt zien aan de geassocieerde goden en godinnen, die allemaal hoog in de hiërarchie van de verschillende pantheons verkeren. De Joodse naam voor eik is Allon of Elon, wat weer in verband gebracht kan worden met El = God.

De eik markeert het punt van midzomer of St. Jan. Op het engelse platteland een periode van jaarmarkten, een periode tussen de hooioogsten en de tarweoogst. In de Keltische traditie heet het feest Lughomass, mis ter ere van Lugh of Llew, verbasterd tot Llaf-mas en uiteindelijk Lammas, of broodmis ter ere van de tarwegod.

Er bestaat een nauwe betrekking tussen de zonnegod en de eikenboom, de eik bewaarde de zonnekracht, in het hout, maar ook in de maretak.

 

Op midzomerdag wordt in een aantal tradities de eikkoning (ook wel de Cornking) geofferd. Het vuur wordt gestookt met eikenhout: alle huiselijke haardvuren werden gedoofd. Het volk schaarde zich rond de heuvel waar de priesters door wrijving van 2 stukken eikenhout vuur deden ontstaan, warmte, rook, vuur. Hierna ontstak ieder aan dit vuur het eigen haardvuur en als dat per ongeluk mocht uitgaan waren de buren verplicht wat van het hunne te geven. De jongste dochter, de assepoes, hoedde het heilige haardvuur. Wagenwielen met stro omwonden werden in het nodfyr ontstoken,brandend van de heuvel gerold, waar ze een vurig spoor tussen de akkers trokken, zo de vruchtbaarheid schenkende kracht van de zonnegloed overbrengend op het land, voor de volgende oogst.

Met yule wordt met een deel van dit vuur ook weer het vuur aangemaakt, waardoor de verbinding van de oude eikkoning/zonnekracht, gelegd wordt met de nieuwe.

Ook de vuren voor de godin Vesta worden gevoed met eikenhout.

De god vertrekt na Lammas naar Corona Borealis, De Noorderkroon, die op dat moment ondergaan aan de noordelijke horizon.

Andere relaties is de relatie met de Dagda die een harp had van eikenhout en een ketel die nooit leeg raakte.

De drievoudige godin die een ronde tafel had van eikenhout.

De druïden waarvan de naam volgens sommige verklaringen betekent zij die kennis hebben van de eik.De Welse naam Derwen, betekent ook tovenaar.

De tegenpool van de eik is de hulst, de god van de afnemende zon. De eik keert terug met Yule, via het Yuleblok.

De eikgod wordt ook in verband gebracht met de groene man, herne, de wilde jager. Deze laatste houdt weer verband met Wodan, die tenslotte weerklinkt in de persoon van sinterklaas.

De eik is de zetel van de bliksem, de boom van volharding en triomf.

 

Blad aan een koord beschermt tegen onheil.

De eik trekt echter de bliksem aan, getuige de Duitse spreuk bij onweer:

Eiche sollst du weichen, Buche sollst du suchen.

 

(Persoonlijke) gedichten, gebeurtenissen en verhalen