Onder de vroegere (b.v. Golther 1895) en de hedendaagse (b.v. Göll 1991) wetenschappelijke onderzoekers van de germaanse mythologie (en hun neo-paganistische navolgers) wordt het algemeen aanvaard, dat vrouw Holle een van de namen is, waaronder in verschillende gebieden van Duitsland de vrouw van Wodan (noords: Odin), de Godin ...... aangeduid wordt.
Hier zou je eigenlijk haar naam verwachten, maar dat is niet zo eenvoudig!
Haar noordse naam is Frigg, maar in de duitse gebieden is dat minder eenduidig; sommige bronnen schrijven haar naam als 'Freya', andere als Frîja and Friya. Hat zal dan ook vrijwel niemand verbazen, dat ze vaak verwisseld wordt met die andere godin Freyja, (ook: Freia, Freija) de zuster van de God Frei. (Noords: Freyr).
De vrouw van Wodan, hier Freya genoemd, wordt in verschillende germaanse legenden de 'Godin der liefde' genoemd, dezelfde titel die de Godin Freyja ook draagt. Om deze verwarring hier niet verder te voeren, wordt hier aanvaard, dat de vrouw van Wodan Freya heet, en een van haar regionaal-duitse namen is Vrouw Holle.

In verschillende lokale legenden wordt Vrouw Holle gepresenteerd als een Godin van de genezing, en als identiek met de aard- en vredesgodin Hertha, die in andere germaanse streken ook wel Hludana wordt genoemd en in de Edda Hlodyn, die wijd verbreid wordt gezien als de moeder van Donar, (noords: Thor). Ook een aanwijzing dat Vrouw Holle de vrouw van Wodan is.

Er bestaat een legende, waarin een vrouw, gehuwd met de aartsluilak Holle, door de speelzucht van haar man alles verliest, zelfs haar man die z'n vrijheid ook verspeelde. Ze staat op straat, dakloos, en trok zich terug in de beboste heuvels, waar ze met enige dieren leefde.
Op een dag, als ze de kleine vijver nadert, waar ze gewoonlijk haar water haalt, ziet ze daar een witte vrouwelijke gedaante. Deze wendt zich tot haar en zegt:
"Ik ben Hertha, heerseres van de aarde en ik kom vanuit het noorden om dit gedeelte van mijn domein te bezoeken. Ik heb je gade geslagen en heb jou uitgekozen om mij in dit deel van mijn rijk te vertegenwoordigen, zodat ik weer terug kan gaan naar mijn thuis op het eiland Rügen."
De legende verhaalt verder over enige magische geschenken die Holle van de Godin krijgt, en dat ze daarmee andere vrouwen hulp verleent.

Volgens duidelijke aanwijzingen stammen de legenden over Vrouw Holle uit wat nu noordelijk Hessen is. Uit Beieren stammen de legenden, andere verhalen over de Godin Berchta of Perchta. Volgens de meeste mythologie specialisten zijn beiden een en dezelfde godin.

In de duitse deelstaat Hessen, rondom de berg de Meißner, dichtbij de steden Eschwege en Bad Sooden-Allendorf, bestond een wijd verbreide verering van Vrouw Holle; geen wonder ook, want er wordt gezegd, dat die berg haar thuis was/is. Daarom blijft dit artikel over Vrouw Holle beperkt tot die regio.

Dichtbij het stadje Hilgershausen bevindt zich, verborgen in een klein bos. een steile rots, die de "Hollestein" (steen van Holle) wordt genoemd. Nog meer verborgen is de grot in die rots.

Met mos overdekte stenen leiden, als een grote trap, naar die grot toe en dicht voor de ingang staat een grote offersteen onder een dak van beuketakken. machtige en bestofte rotsstenen binnenin de grot vormen een soort tempeltrap die reikt tot aan de gewelfde bovenkant. Onzichtbare waterdruppels spatten op de stenen, Dit is het thuis van Vrouw Holle.

Er wordt verhaald, dat de meisjes rondom de Meißner er geen moeite mee hadden hun jeugdige schoonheid te behouden. Daarvoor moesten ze slechts in de nacht van Ostara (paasnacht) 's avonds tussen elf en twaalf uur Vrouw Holle's grot binnengaan en zichzelf met het water van de grot wassen. Dat moesten ze zonder een geluid van zich te geven doen, omdat alleen dan de magie werkte. Voor de jongens was het een vermaak om die meisjes tot het spreken of lachen te brengen door allerlei malle fratsen uit te halen en gekke bekken te trekken. Het was dan ook niet gemakkelijk voor de meisjes om het stilzwijgen te bewaren terwijl ze zich daar wasten.

Pas getrouwde vrouwen kregen de raad om een bad te nemen in de kleine vijver in de grot. Wanneer ze dat deden op meiavond (de avond voor 1 mei) of op yuleavond (kerstavond), dan zouden ze binnen een jaar een kind ter wereld brengen.
En Vrouw Holle zou hartswensen van ongetrouwde vrouwen vervullen, wanneer deze bloemen op de offersteen even buiten de grot legden.

De 'Hohe Meißner" berg is nog steeds in Duitsland alom bekend als de heilige berg van Vrouw Holle, en er bestaan vele oude legenden en oude gebruiken rondom haar in het invloedsgebied van deze berg. Zo is ze de lokale Godheid van de boven beschreven grot.
De oorsprong van deze Godheid is waarschijnlijk te vinden in de germaanse Godin Hludana, die, volgens verschillende bronnen een variatie is van de Godin Freya, Wodans vrouw, Godin der liefde. er zijn ook oude bronnen, die, wat het aspect liefde betreft, een verband leggen met de Godin Freyja, Frei's zuster.
Veel aspecten van de legendarische Vrouw Holle zijn dus aspecten van Freya, waarvan waarschijnlijk ook de dag 'vrijdag' is afgeleid.
Zij, Wodan's vrouw, is verantwoordelijk voor de vruchtbaarheid van plant, dier en mens, en, daarmee verbonden ook voor het vrijen.
De hier beschreven gebruiken rondom het water en het offeren van bloemen bij de 'Hohlstein-grot' wijzen ook op die aspecten 'geluk in de liefde' en vruchtbaarheid. In de overgeleverde rituelen wordt een beroep op Freya / Holle gedaan om bij deze aspecten te helpen.
Deze grot bei de Meißner is daarom mogelijk een aardheiligdom van de Godin, die, onder de naam van vrouw Holle, zich inzet voor de 'vrouwelijke kunsten', zoals het spinnen en huishoudelijke aspecten.

Zo bestaat er b.v. de legende, dat Vrouw Holle de huishouding verzorgt van de 'slapende' keizer Barbarossa, een van de beroemdste duitse keizers, waarvan verhaald wordt, dat deze zal ontwaken om het land te redden, wanneer dit in de hoogste nood verkeert.

Zegeningen, waarschuwingen en berispingen uitdelend waart ze in de spin-kamers rond, in Beieren en zuidelijk Hessen onder de naam Berchta, nordelijker als Vrouw Holle. Ook hier duikt bij dat spinnen ook weer het erotische aspect op, in de vorm van 'bezoekjes' aan die spin-kamers door jonge mannen uit het dorp

En het is ook Vrouw Holle, die in de winter het verkeer op de wegen tot chaos brengt, wanneer ze haar matrassen opschudt, die met veren gevuld zijn. Ze schudt met zoveel kracht, dat de sneeuwploegen haar tempo niet kunnen bijhouden bij het weer sneeuwvrij maken van de wegen.

De hier beschreven grot ligt goed verborgen in een bos tussen de dorpen Hilgershausen en Kammerbach. Beide dorpen eisten de grot voor zich op, als behorende tot hun dorp. De oude namen 'Hohlstein' en 'Hollestein' worden nauwelijks nog gebruikt, ofschoon deze namen al sinds de 13e eeuw op schrift staan. Desondanks hebben de mensen van Hilgershausen, die de grot toegewezen kregen, deze omgedoopt in alle mogelijke toeristische informatie tot de 'Hilgershäuser Höhlen'. (Hilgershuizer grotten).

Bronnen
1. Zeitschrift des vereins f�r Hessiche Geschichte und Landeskunde, Bd.1, Kassel 1837.

2. Karl Wehrhan, Sagen aus Hessen und Nassau, (Echblatts deutscher Sagenschatz, Bd.5, Leipzig-Gholis 1922.

3. Gerd Bauer, Geheimnisvolles Hessen, Marburg: Hitzenroth 1993.

4. Hag & Hexe, issue 5, 1997.

Terug