|
DE DOOD VAN LLEW Een interpretatie op basis van de seizoenen
Door: Mike Nichols Met
toestemming van de auteur op Boudicca's Bard gepubliceerd.
Not of father, nor of mother Was my blood, was my body. I was spellbound by Gwydion, Prime enchanter of the Britons, When he formed me from nine blossoms.
‘Hanes Blodeuwedd’ (vertaling: R. Graves)
Zonder vader, noch moeder Was mijn bloed, was mijn lichaam. Ik was betoverd door Gwydion, Grootste verleider van de Britten, Toen hij me maakte van negen bloesems.
‘Hanes Blodeuwedd’ (vertaling: fred)
In de meeste heidense culturen wordt de god van de zon gezien als een strijd tussen twee rivaliserende persoonlijkheden: de god van licht en zijn tweelingbroer, zijn ‘vreemde kant’, zijn ‘andere kant’, de god van het duister. Ze zijn Gawain en de Groene Ridder, Gwyn en Gwythyr, Llew en Gorowy, Lugh en Balor, Balan en Balin, de Hulst Koning en de Eik Koning, etc. Vaak worden ze afgebeeld terwijl ze seizoensmatige gevechten houden voor de gunst van hun godin/geliefde, zoals Creiddylad of Blodeuwedd, die de Natuur voorstelt.
De god van het licht wordt altijd geboren tijdens de winter zonnewende, en zijn kracht neemt toe met de lengende dagen, tot het moment van zijn grootste kracht, de zomer zonnewende, de langste dag. En, zoals een kijkje in de spiegel, wordt de ‘schaduw van zichzelf’, de Meester van het Duister, geboren tijdens de zomer zonnewende, en zijn kracht neemt toe met de lengende nachten tot het moment van zijn grootste kracht, de winter zonnewende, de langste nacht.
Indirect bewijs dat dit spiegel-geboorte-patroon ondersteunt is het sterkst in de gechristianiseerde vorm van de heidense mythe. Vele schrijvers, vanaf Robert Graves tot Stewart Farrar, hebben herhaaldelijk gewezen op het feit dat Jezus werd geïdentificeerd met de Hulst Koning, terwijl Johannes de Doper de Eik Koning was. Daardoor is het zo dat ‘van alle bomen die in het woud zijn, de Hulst boom de kroon draagt.’ Als de geboorte van Jezus, het ‘licht van de wereld’ wordt gevierd tijdens midwinter, houdt het Christelijk volksgeloof vol dat Johannes de Eik Koning (het ‘duister van de wereld’ ?) geboren werd (en niet dood ging) tijdens midzomer.
Het is op dit punt dat ik moet afwijken van de mening van Robert Graves en andere schrijvers, die hem daarin gevolgd hebben. Graves gelooft dat tijdens midzomer de Zonnekoning verslagen werd door zijn rivaal, de God van het Duister. Net zoals de God van het Duister op zijn beurt tijdens midwinter verslagen wordt door de God van het Licht. En toch, in het Christelijke volksgeloof (afgeleid van oudere heidense stromingen), zijn het geboorten, en niet het sterven, die worden geassocieerd met zonnewenden. Voor wat betreft het feest van Johannes de Doper is dit helemaal verdacht, omdat het alle regels, die gelden voor alle andere heiligen, overtreedt.
Johannes is de ENIGE heilige in de hele Katholieke hagiografie wiens feestdag een herdenking van zijn geboorte is, en niet van zijn overlijden. Een generatie geleden waren Katholieke nonnen erg genegen om uit te leggen dat een heilige herdacht wordt op de verjaardag van zijn of haar overlijden omdat dit tegelijkertijd een ‘geboorte’ was in het Hemelse Koninkrijk. Maar Johannes de Doper, de enige uitzondering, wordt nadrukkelijk herdacht op de verjaardag van zijn geboorte in DEZE wereld. Hoewel het niet begrepen kan worden vanuit het Christelijk perspectief, kan het perfect poëtisch begrepen worden vanuit het gezichtspunt van heidense symboliek. (Johannes’ eerdere heidense associaties worden behandeld in mijn essay over Midzomer.)
Dus, als geboorten worden geassocieerd met zonnewendes, wanneer vindt dan het symbolische sterven plaats? Wanneer wordt Llew door Goronwy verslagen en wanneer wordt, op zijn beurt, Goronwy door Llew verslagen? Wanneer overwint het licht het duister of het duister het licht? Het is duidelijk (in ieder geval voor mij) dat dat moet plaatsvinden op de twee equinoxen. Tijdens de herfst-equinox worden de uren van licht overschaduwd door de uren van het duister. Tijdens de lente-equinox wordt het proces omgedraaid. Tevens wordt de herfst-equinox, ook ‘Oogst Huis’ genoemd, ook geassocieerd met opoffering, voornamelijk die van de geest van het graan of vegetatie. In dit geval zou de god van het licht daarmee identiek zijn.
Speciaal in de mythologie van Wales is er een verrassende rechtvaardiging van de seizoensmatige verklaring van de dood van de god van de zon. Het belang daarvan kwam tot me in een recente droom en die ik nooit ergens anders ben tegengekomen. Llew is de god van het licht in Wales en zijn naam betekent ‘leeuw’. (De leeuw is vaak het symbool van een god van de zon.) Hij wordt verleid door zijn ‘maagdelijke’ vrouw Blodeuwedd om met één voet op de rand van een ketel te gaan staan en met de andere voet op de rug van een geit. Alleen op deze manier kan Llew worden gedood, en Blodeuwedd’s geliefde, Goronwy, de donkere helft van Llew, heeft zich in de buurt verstopt terwijl hij een speer gereed houdt. Maar wanneer Llew daarmee geraakt wordt, wordt hij niet gedood. In plaats daarvan wordt hij getransformeerd in een Adelaar.
Als we dit in de vorm van een Bardisch raadsel stoppen dan zou het ongeveer als volgt gaan: Wie kan vertellen in welk seizoen de Leeuw (Llew), verraden door de Maagd (Blodeuwedd), staand in Balans, getransformeerd wordt in een Adelaar? Mijn lezers, die sterrenwichelaars zijn, staan hier ondertussen al naar adem te happen omdat ze het herkennen. De volgorde is astrologisch en in de juiste volgorde: Leo (leeuw), Virgo (maagd), Libra (weegschaal) en Scorpio (waarvoor de adelaar een erg bekend symbool is). Tevens kunnen we stellen dat de resterende iconen, de ketel en de geit, symbool kunnen staan voor Cancer (kreeft) en Capricorn (steenbok), en zomer en winter voorstellend, op het evenwichtspunt (Libra) van de herfst-equinox, met één voet op de zomer zonnewende en één voet op de winter zonnewende.
Dit is uiteraard het antwoord op het Bardische raadsel. De ‘Mabinogion’ verteld ons herhaaldelijk dat Llew met een voet op de ketel moet staan en met een voet op de rug van de geit om gedood te kunnen worden. Maar het zegt nergens waarom dat zo is. Waarom is deze specifieke situatie de ENIGE manier waarmee Llew overwonnen kan worden? Omdat het het equinox-punt voorstelt. En de herfst-equinox is het enige tijdstip van het hele jaar waar licht (Llew) kan worden overschaduwd door duister (Goronwy).
Het zou nu niet als een verrassing moeten komen dat, wanneer het Llew’s tijd is om Goronwy te doden, Llew erop aandringt dat Goronwy moet staan waar hijzelf ooit heeft gestaan terwijl hij (Llew) de speer werpt. Dit is geen normale wraakzucht van de kant van Llew. Want, hoewel de ‘Mabinogion’ het niet stelt, het zou ondertussen duidelijk moeten zijn dat dit het enige moment is waarop Goronwy kan worden verslagen. Licht kan alleen het duister overwinnen tijdens de equinox – deze keer is het de lente-equinox. (Vreemd genoeg heeft zelfs de christelijke traditie deze associatie behouden, al is dat in een verwrongen vorm, door de dood van Jezus te vieren nabij het tijdstip van de lente-equinox.)
De mythe van Walen eindigt met Gwydion, die de trouweloze Blodeuwedd achtervolgt door de nachtelijke hemel, en een pad van witte bloemen ontspringt in het zog van haar voorbijgaan. En dat wordt wat we thans de melkweg noemen. Wanneer Gwydion haar te pakken krijgt, verandert hij haar in een uil, een passend symbool van de herfst, net als haar eerdere associatie met bloemen (ze was daarvan gemaakt) haar gelijk stelt met de lente. Daarom, terwijl Llew en Goronwy zomer en winter voorstellen, stelt Blodeuwedd zowel de lente als de herfst voor, in de vorm van de beschermgodin van respectievelijk bloemen en uilen.
Hoewel het veel speculatiever is dan het voorgaande materiaal, zou een laatste overweging dit spiegelbeeldige levenspatroon van Llew en Goronwy naar een uiteindelijk slot kunnen leiden. Hoewel Llew door een speer van zonlicht wordt geraakt tijdens de herfst-equinox, en op die manier als een mens ‘dood’ gaat, duurt het toch een tijdje voordat Goronwy hem in zijn gedaante van adelaar terugvindt. Hoelang? We kunnen speculeren dat dat 13 weken moet zijn geweest, wanneer de zon het middelpunt van het teken (of vorm) van de adelaar, Scorpio – tijdens Hallowe’en, bereikt. Als dit waar is, dan kan het zijn dat Llew, de god van de zon, eindelijk voor de bovenwereld ‘dood’ gaat op Hallowe’en, en dan door de poorten van de dood gaat waar hij onmiddellijk gekroond wordt tot koning van de onderwereld, de Meester van Wanbestuur! (In de Middeleeuwse traditie regeerde de persoon die uitgeroepen werd tot ‘Meester van Wanbestuur’ van Hallowe’en tot Oud Kerstmis – of, voordat de kalender werd aangepast, tot de winter zonnewende.)
Ondertussen wordt Goronwy (met Blodeuwedd aan zijn zijde) tot koning van de bovenwereld gekroond, en neemt vanaf Hallowe’en bezit van de oude troon van Llew. Goronwy heeft daardoor op het moment van de winter zonnewende zijn positie van grootste kracht bereikt in ONZE wereld, op hetzelfde moment dat Llew, nu op de oude troon van Goronwy zittend, zijn positie van grootste kracht bereikt in de onderwereld. Maar, op het moment van de winter zonnewende wordt Llew opnieuw in onze wereld geboren als een baby (en als zijn eigen zoon!) En wanneer Llew later volwassen wordt en Goronwy tijdens de lente equinox van de troon stoot, dan zal Goronwy afdalen naar de troon van de onderwereld in Beltane, maar zal opnieuw in onze wereld geboren worden als een baby, om later opnieuw Llew te verslaan. En zo sluit de cirkel zich eindelijk, vreselijk veel lijkend op een ingewikkeld, schijnbaar nimmer eindigend Keltisch knoopwerk.
Dus is Midzomer (voor mij althans) een viering van de zon op zijn toppunt, een gekroonde koning op zijn troon. Hij is op het hoogtepunt van zijn macht en nog een kwart jaar verwijderd van zijn rituele dood door de hand van zijn rivaal. Maar precies op het moment van zijn grootste kracht wordt zijn duistere tweeling, het zaad van zijn vernietiging, geboren – net op het moment dat de dagen korter beginnen te worden. De speer en de ketel zijn vaak gebruikt als symbolen voor deze feestdag en het is nu eenvoudig te zien waarom dat zo was. Zonnegoden zijn bijna altijd geassocieerd met speren (zelfs Jezus is er door eentje doorboord), en de midzomer ketel van Kreeft is een symbool van de Godin in haar volheid. Als we iets hebben geleerd van dit verhaal van de vierde tak van de ‘Mabinogion’, dan is het over de kracht van de mythe – hoe het ons nog steeds iets kan leren en ons kan leiden, vele eeuwen nadat het van mondelinge traditie is overgegaan naar een geschreven traditie. En we zijn nog maar net begonnen met deze studie.
|
